Bugun...



Neandertal-Şandar mağarası
Tarih: 13-10-2017 19:37:04 + -


İnsanın insan olma serüveninde insanlık tarihinin başladığı mağara… Kürdistan coğrafyası, insanlık tarihinin en önemli alanlarından biridir. Yakın zamana kadar insanlığa başlangıç noktası arayanlar, ortaya çıkan arkeolojik bulgular ışığında, Mezopotamya

facebook-paylas
Tarih: 13-10-2017 19:37

Neandertal-Şandar mağarası

İnsanlığın başladığı mağara: Şanîdar

İnsanın insan olma serüveninde insanlık tarihinin başladığı mağara…
Kürdistan coğrafyası, insanlık tarihinin en önemli alanlarından biridir. Yakın zamana kadar insanlığa başlangıç noktası arayanlar, ortaya çıkan arkeolojik bulgular ışığında, Mezopotamya olarak tabir edilen Kürt coğrafyasının öncü olduğunu kabul etmek zorunda kaldılar. İnsanın hikayesini araştıranlar, modern insansın atası sayılan Homo Sapiens’in Ortadoğu’da bir yerlerde ortaya çıktığı yönünde ortak görüş belirtmektedir.

İlkel topluluktan uygar topluma atılan ilk adımların yanı sıra insanın insan olma serüveninde Şanîdar Mağarası’nın yeri çok önemlidir. Orta Afrika’dan dünyanın diğer bölgelerine yayılan insanın ataları, Mezopotamya coğrafyasında evrim sürecinde yeni bir halka oluşturur. Böylece ortaya çıkardıkları ile dünya uygarlık tarihinin merkezine yerleşir. Bu bağlamda Şanîdar’ı önemli kılan faktör; insanlığın başlangıç ayağını oluşturmasıdır.

İnsanın Hikayesi

Şanîdar Mağarasının önemini anlamak için insanın kısa bir hikâyesine göz atmamız gerekir. Yeryüzünde canlıların hikâyesi yaklaşık 4 milyar yıl öncesinde başlar. İnsanın ortaya çıkışı ise çok sonradır. İnsanın atası olarak kabul edilen Primatların yeryüzündeki varlığı günümüzden 65-70 milyon yıl önce başlar.
İnsan cinsinin ilk basamağı olan Homo Habilis ailesi (yetenekli – becerikli insan), 2 – 2,2 milyon yıl önce ortaya çıktı. Günümüzden 1,8 – 1,6 yıl öncesinde kendi ayakları üzerinde durmayı başarabilen Homo Erectus (İki ayak üzerinde dikilebilen insan) insanı çıktı ve deyim yerindeyse ayağa kalkmasıyla da ilk yolculuk hazırlıklarına başladı. Homo Sapiens (düşünen, bilen insan), 200 bin yıl önce ortaya çıktı ve çevreye yayıldı. Homo Sapiens Neandertal (günümüzden 200 bin- 35 bin yıl önce), insansı maymunlar ile modern insan arasında bir tür olarak tanımlanmaktadır. Homo Sapiens Sapiens (bildiğini bilen insan), modern insanın atasıdır.

Coğrafi Konum

Şanîdar mağarası (Şkefta Mezin Şanîdar), Ralp Solecki tarafından 1951-1960 yılları arasında kazılmış bir Neandertal arkeolojik sitesidir. Kürdistan coğrafyasının merkezi konumundaki Zağros bölgesindeki Bradost Dağları yamacında 2500 metre yüksekliğinde bulunmaktadır. Büyük Zap ırmağının doğu yamacında bulunan mağaranın nehir boyunca yol alındığında uzak bir mesafeden kavisli görünümü ile hemen görülebilmektedir.
Şanîdar Mağarası, bölgedeki en büyük mağaralardan biridir. Mağaranın giriş kısmı 8 metre yüksekliğinde, 25 metre genişliğinde üçgen şeklini andırmaktadır. Bu sayede güneş ışınları mağaranın iç kısımlarına kadar ulaşabilmektedir. Bu nedenle çok eski zamanlardan beri yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır.
Kazı yapılmadan önce bölgedeki Kürt aileler tarafından mağara, hayvan barınağı olarak kullanılmaktaydı. Mağaranın içinde kulübe, küçük şömine ve ağıllar inşa etmişlerdi. Bu nedenle mağara duvarları isten kapkara olmuştur.
Ralp Solecki, kazıyı yaptığı dönemdeki gözlemlerinde, yörede yaşayan Kürt ailelerin yaşamı ile ilgili şunları anlatır: “Bütün kış mağarada yaşayan Kürt aileleri, kendileri için kulübe, küçük bir şömine ve keçi, tavuk, inek ve atları için ağıllar inşa etmişlerdir. Kürtler, onurlu ve kendine yeten insanlardı; ancak ilkel bir yaşamları vardı. Onlar çakmaktaşından ateş yakar, dairsel taşlarla el ile buğday öğütür. Kadınlar, kısa demir oraklar ile dağ çayırları ve saman biçer; yalınayak bir sürü zahmet ile yaylalardan su getirirdi. Bu yaşam şekli Modern Bağdat ile karşılaştırıldığında, Şanîdar Mağarasının 2500 yıl önceki sakinleri Asur çobanlarını anımsatmaktadır.”

Kazılar ve Neandertal Kalıntıları

Şanîdar yerleşiminde üstten altta doğru her tabakasında ayrı bir dönemi ve kültürü temsil eden çok sayıda tabakalardan oluşmuştur. Kalınlığı 15 metreyi bulan tabakalardan en alt katmanında Orta ve Üst Paleolitik dönemden Neolitik döneme kadar birçok dönemim kültür izlerini taşır.
Şanîdar Mağarası’nda kazılar, Colombia Üniversitesi’nden Ralph Solecki ve ekibi tarafından 1951-1960 yılları arasında kazıldı. Bu kazılar sırasında 60 – 80 bin yıllarından kalma iskeletlere ulaşıldı. Bu iskeletlerden dokuzu değişik yaş ve bütünlüğü olarak Neandertalleri işaret etmektedir. Bu iskeletlerden I ve IV en ünlüleridir.
Şanîdar I: “Nandy” olarak bilinen yaşlı bir erkektir. 35 – 45 yaşları arasında olduğu kabul edilmektedir. Bilim adamlarının iskeleti incelemesi sonucunda Şanîdar I’in genç yaşlarda başına ezici bir darbe aldığı halde yaşamış olduğuna dair kalıntılar bulundu. Darbede sağ bacağı sakat, sağ kol kemiğinde iki kırık, sol gözününde kör olduğu yönünde bulgulara rastlanıştır. Bu yaraların iyileşme belirtileri olduğunu göstermektedir. Bu yaraların hiçbiri ölümle sonuçlanmamıştır. Bu durum Şanîdar I’in toplumsal grubun bakımı olmadan hayatta kalmasının mümkün olmadığını göstermektedir.
Şanîdar II: Yetişkin bir erkeğe ait iskelettir. Kafatası ve kemiklerin ezilmiş olması mağarada bir kayadan düşerek öldüğünü göstermektedir. Gömme işleminin belli bir ritüele göre yapıldığının kanıtları vardır. Bazı işlenmiş taşlar, mezar üstünde bulunmuştur.
Şanîdar III: Yetişkin bir erkeğe aittir. Şanîdar I ve II ile aynı mezara gömülmüştür. Dejeneratif eklem hastalığından dolayı ayağındaki acı, sınırlı hareket etmesine neden oldu. Şanîdar III‘ün modern bir insan (Homo Sapiens Sapiens) tarafından öldürülmüş olabileceği olasılığını düşündürtmektedir. Araştırmacılar iki grup arasında türler arası saldırganlığın olabileceğini belirtmektedir.
Şanîdar IV: Cenin pozisyonunda bulunan 30 – 45 yaş arası yetişkin bir erkek iskeletidir. Tüm iskeletler içinde defin için en iyi kanıtları sunmaktadır. İskelet kalıntıları üzerinde birçok çiçek ve ot çeşitlerine rastlandı. Bu durum bunun bir ölü gömme ritüeli olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

Şanîdar’ın Önemi

Şanîdar mağarasını insanlık tarihinde önemli kılan faktör nedir? Deyim yerinde ise “insanlık tarihinin başladığı mağaradır.” İnsanın insanlaşma sürecinde Neandertal ile Homo Sapiens örneklerini bir arada bulundurması açısından oldukça önemli bir mekandır.
Şanîdar mağarasını önemli kılan en önemli özellik 60 – 80 bin yıl gibi çok eski bir tarihe sahip olmasıdır. İkinci özellik; Paleolitik dönemden Mezolitik ve Neolitik döneme nerede, ne zaman, nasıl geçiş yapıldığı konusunda bilgi ve ipuçları veren en önemli yerleşim yeri olmasıdır.
Başka bir özellik ise; Neandertal insanı ile Homo Sapiens türünün bu topraklarda yan yana yaşadıklarının en önemli kanıtını barındırmasıdır. Homo Sapiens türünün yarattığı ilk kültür örneklerine ait bulgulara (yaklaşık 52 bin yıl önce) rastlanılmıştır.
1957 yılında Şanîdar mağarasında, Ralph Solecki tarafından bir Neanderthal kafatası çıkartılmıştı. Bu kafatası ve iskeletin kalan kısmının hemen çevresindeki toprak örneklerinde ise bol miktarda fosilleşmiş polenler ve ayrıca duvarlara çizilmiş çiçek resimleri ise mevcuttu.
Ayrıca bitkilere ait polenlere bolca rastlanmış olması 60 bin yıl önce o bölgede tıbbi bitkilerin kullanıldığının kanıtı olarak gösterilmektedir. Kürdistan topraklarında bulunan bu izler Neanderthal insanının sanılandan daha zeki oluğunun kanıtıdır.
Tarihte ölülerin gömüldüğüne, ölülere saygı gösterildiğine dair ilk bulgular yine Şanîdar mağarasında ortaya çıkmıştır. Homo Erectus insanı ölü gömmeyi bilmiyor, ölülerini yüzüstü bırakıyorlardı. Şimdi soyu kurumuş olan Neandertal insanın da ölülerini gömdüklerini Şanîdar mağarasında görüyoruz.
Ölü gömme bilincinin yanı sıra, ölülerinin yanına diğer dünyada kullanılması amacıyla çeşitli yiyecekler, malzemelerin bırakıldığını; ölen kadınların mezarlarına ise çiçekler döşendiğini görmekteyiz.
Şanîdar mağarasında ortaya çıkan en önemli göstergelerden biri de insanlaşmanın önemli bir boyutu sosyalleşme ve sosyal dayanışmadır. Mezarın birinde ortaya çıkarılan bir erkek iskeletinde, birçok yerinden yaralanmış olduğu, bacağının çatlamış, çenesinin kırık, hatta bir kolunun kopmuş olduğu, ama bu hali ile uzun bir süre yaşadığı tespit edilmiştir. Bu durum toplumsal örgütlenme düzeyinin gelişmişliğini ve güçlü bir sosyal dayanışmanın göstergesidir.
Üst katmanlarda Neolitik döneme ait tahıl üretimi ile ilişkili öğütme taşları, ekin biçme bıçakları, dinsel ayinlerde kullanılan kuş kemikleri bulunmuştur.
1971 yılında Şanîdar mağarasında kazıları yürüten Ralph Solecki, kazıda çalıştırdığı Kürt işçilerinin etraftaki çiçeklerle uğraşmaktan işlerini aksattığını fark eder ve rapor yazar. Raporu yazdıktan kısa bir süre sonra, kazı yapılan mezarda 56 bin yıllık bir iskelettin çok sayıda çiçek çeşitleri ile birlikte yatmakta olduğunu görür. Bitki – insan ilişkisinin başlangıç noktası olarak da burası kabul edilir. Çünkü çok sayıdaki bitkinin yenilen ve şifalı diye ayrıldığı düşünülmektedir.
Bir şamana ait olduğu düşünülen mezarın öyküsü ise şöyleydi: Şanîdar halkı, kabilelerinin saygın üyelerinden olan bir dini liderini kaybetmişti. Bağlı oldukları dinsel ve töresel uygulamalar, tören için onlarca çeşit çiçek ve bitki toplamalarını, bunları atkuyruğu dallarına bağlayarak, ölen bu önemli kişinin, sonsuza kadar dinlenebileceği rengarenk ve simgesel görünümde bir yatak hazırlamalarını gerektiriyordu. Cenaze sırasında bir başka lider de Şanîdar halkının yaradılışlarını anlatır ve dünyadaki özel konumlarından bahsederdi. Daha sonra kendileri derer dini lider olacak gençler de kendi görevlerini tam olarak yerine getirirlerdi.




Bu haber 60 defa okunmuştur.

Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER TARİH Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Bebişler
    Bebişler
  • Yurdum İnsanı
    Yurdum İnsanı
  • FANTASTİK
    FANTASTİK
  • ATATÜRK
    ATATÜRK
  1. Bebişler
  2. Yurdum İnsanı
  3. FANTASTİK
  4. ATATÜRK
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Hıranti Hişadagin (Hırant'ın Anısına)
    Hıranti Hişadagin (Hırant'ın Anısına)
  • Can Dikranagerd (Can Diyarbakır) / Armenian Song
    Can Dikranagerd (Can Diyarbakır) / Armenian Song
  • Sıdakhos Official Audio Armenian Song
    Sıdakhos Official Audio Armenian Song
  • Kırgın Çiçekler 5. Bölüm
    Kırgın Çiçekler 5. Bölüm
  • 50 Milyon İnsan Stalin'in Zulmüne Maruz Kaldı
    50 Milyon İnsan Stalin'in Zulmüne Maruz Kaldı
  • Cem Yılmaz | Yabancı dil
    Cem Yılmaz | Yabancı dil
  1. Hıranti Hişadagin (Hırant'ın Anısına)
  2. Can Dikranagerd (Can Diyarbakır) / Armenian Song
  3. Sıdakhos Official Audio Armenian Song
  4. Kırgın Çiçekler 5. Bölüm
  5. 50 Milyon İnsan Stalin'in Zulmüne Maruz Kaldı
  6. Cem Yılmaz | Yabancı dil
VİDEO GALERİ
YUKARI